نووسەر: WFBH

ڤایروسێ پا پيلوما ل دەف ئافرەتان

 ڤایروسێ پا پيلوما چیە ؟

ڤایروسێ پا پيلوما بەربەلافترین نەخوشیە ژ ئەگەرێ جوتبوونا سێکسی د هێتە ڤەگوهاستن پتر ژ ٢٠٠ جورا یێت هەی  و ٤٠ ژ وان توشی ئەندامێن رەگەزی دبن

ڤایروسێ پا پيلوما ب رێکا جوتبوون ژ لایێ پشتێ ڤە یان ب مێشتنا ئەندامێ زاوزێ ب دەڤی دگەل کەسەکێ کو ڤایروس هەبیتن د هێتە بەلاف کرن

ئەگەر بالیکێن لسەر ئەندامێ زاوزێ بەلاڤ نە بوو گەلەک خەلک نەشێن بزانن و ئەو چ جارا نزانن کو ئەو یێن توش بوویێ ڤایروسێ پا پيلوما , نیشانێن ڤایروسێ پا پيلوما ب ئاشکرایی ددیارن

گوهرینێن نە ئاسایی بو خانێن ل سەر ملی

بالیکێن لسەر ئەندامێ زاوزێ ب شێوەیەکێ بچیک دیار دبن وەکی شێوێ کەلەمی یان ژی برینێن ریت

دێ چاوا خو ژ ڤایروسێ پا پيلوما  پارێزم ؟

نوکە، ٣ جورێن ڤاکسینان کەسێ تەشبوو ژ ٢ جورێن ڤایروسێ پا پيلوما دپارێزیت کو ئێک ژوان جورا-  ٧٠% دبیتە ئەگەرێ شێرپەنجا ملی , و جورێ دی ٩٠% دبیتە ئەگەرێ بالیکێن لسەر ئەندامێ زاوزێ. نە هەمی کەس بەربژێرن بو ڤاکسیندانێ ,بەلکو بەهرا پتر بو وانە ئەوێن کو ل ژیێ ٩ تا ٢٦ سالیێ دا

کاریگەرترین رێک کو تو خو ژ ڤایروسێ پا پيلوما پارێزی داکو توشی شێرپەنجا ملی نەبی ئەوە کو تو بەردەوام چارەسەریێ و پشکنینان بکەی لدەف نوژداری , تاقیکرنا نەخوشیا شێرپەنجێ دشێت هەر گورانکاریەکا نە ئاسایی لسەر ملێ تە دیار بکەتن , و پشکنینا ڤایروسێ پا پيلوما دشێت دیار بکەتن ئایا توشی نەخوشیی یان نە ل هەر مروڤەکێ دا

چ بکەم ئەگەر من هزر کر کو من ڤایروسێ پا پيلوما یا هەی ؟

ل دەمێ کو چ پشکنین نەبن دیار بکەن ئایا ڤی کەسی ڤایروسێ پا پيلوما هەیە یان نە , هەمی دەما یا باشتر ئەوە کو تو سەرەدانا نوژدارێ زاروکبونێ بکەی, هەر چەندە ڤایروسێ پا پيلوما نە یێ دیارە لسەر لەشێ تە , ئەگەر بالیک دیار بوون و نە ئارام بوی ئەو دشێن چارەسەر بکەن ب هەر رێکەکا هەبیتن ب خارنا ئاسایی یان هەتاکو نەشتەرگەریێ

ڤایروسێ پا پيلوما ددەمێ کو ئەگەر نە هەژی چارەسەرکرنێ بیتن , ئەو بخو بتنێ یێ ساخلەم بیتن (بو نمونە ئەو جگارا ناکێشیتن ) و سیستەمێ بەرگریێ یێ ساخلەمە دشێت بخو بهێتە چارەسەر کرن و دشێت مەترسیا توشبون ب ڤایروسێ پا پيلوما لسەر خو کێم بکەتن کو توشی شێر پەنجێ و بالیکان نەبیتن

پشتەڤانی بو سەنتەری وێ


ئەم زور سوباسیا دکتور فەراشین سلێڤانەی دکەین کو رابویە ب پێشکێشکرنا کوژمەک پارەی وەک پشتەڤانی بو سەنتەری وێ و ژبو بەردەوامی دانێ د خول و چالاکیێن سەنتەری

دکتور فەراشین سلێڤانەی

ئەم زور سوباسیا دکتور فەراشین سلێڤانەی دکەین کو رابویە ب پێشکێشکرنا کوژمەکێ پارەی وەک پشتەڤانی بو سەنتەری وێ و ژبو بەردەوامی دانێ د خول و چالاکیێن سەنتەریFarashin Silevany

Geplaatst door Women For Better Healthy Life op Maandag 29 april 2019



سالانە ل پارێزگەها دهوکێ نیزیکی 188 ئافرەت توشی پەنچەشێرا مەمکی دبن

پەنچەشێرا مەمکی بەرنیاس ترین جورێ پەنچەشێرا یە ل دەف ئافرەتا ، سالانە ل پارێزگەها دهوکێ نیزیکی 188 ئافرەت توشی ڤێ پەنچەشێرێ دبن ، ئەگەرێ سەرەکی ێی ڤێ نەخوشیێ هەتا نوکە دیار نینە ، رامانا ڤێ چەندێ ئەوە دبیت رۆژەکێ توشی ڤێ نەخوشیێ ببین

ژبەر ڤێ چەندێ دڤێت رێکێن خو پاراستنێ بزانین ، ئەوژی
دیرکەڤتن ژ قەلەویێ .
دیفچوونا سیستەمەکێ خوارنا ساخلەم .
رێڤەچوون بو ماوێ 30 خولەکا د ماوێ 5 رۆژان ژ حەفتیێ .
خو دیرکرن ژ ڤەخوارنا کحولی و کێشانا جگارا .
شیردانا سروشتی بو زاروکی .
نە خوارنا دەرمانێن هورمونی پشتی ژیێ بێ هیڤیبونی بێ دەستیریا نوژداری .
گرنگترین خال بو ئاشکراکرنا پەنچە شێرا مەمکی ب زیترین دەم ئەوە پشکنینا زڤروکا مەمکی یا هەیڤانە بهێتە کرن ئەوژی ب ڤان رێکان
پشکنینا نوژداری یان تەختی (نوژدار پشکنینا مەمکێ ئافرەتێ دکەت) کو دڤێت پشتی ژیێ 20 سالی بهێتە کرن 
پشکنینا ب رێیا ئامیرێ mammogram (کو ئەوژی تیشکەکا تایبەتە بو مەمکان دهێتە دان، داکو هەر وەرەمەک بهێتە دیتن) کو دڤێت پشتی ژیێ 40 سالی بهێتە کرن
پشکنینا خویی بو مەمکان(ئافرەت بخو هەر هەیڤێ جارەکێ ڤێ پشکنینێ ئەنجام بدەت)
دڤێت بزانین 96% ژ ئافرەتان ئەوێن توشی ڤێ پەنچەشێرێ دبن و ل قوناغ دەستپێکێ بزانن ژ ڤێ ئیشێ قورتال دبن ب تمامی د ماوێ 5 سالان دا ل دیف خالێن مە دیار کری

ئەرێ جێدبیت ئافرەتا ب دووگیان یا بەردەوام بیت ب شیردانا سروشتی د ماوێ دوو گیانیێ دا ؟

پتریا ‌ئافرەتا دماوێ دوو گیانیێ دا دترسن ژ شیردانا سروشتی چونکی دیف بوچونا وان شیردانا سروشتی گەهاندنا خارنێ بو کورپەلەی کێم دکەت و رێژا شیری کێم دبیت چونکی کورپەلە مفایێن خوارنێ وەردگریت ژ دەیکێ بەلێ ئەڤ بوچونە یا خەلەتە ، ئافرەت دشێت دماوێ دووگیانیێ دا شیرێ خو بدەتە زاروکێ خو بتنێ یا پێتڤیە خارنەکا ساخلەم ورێکخستی بخوت و هندەک تشتا بەرچاڤ وەربگریت وەک ئێشانا مەمکی وکێم بوونا شیری ددەمێ شیردانێ دا وهەروەسا فشارێن دکەڤنە سەر ژئەگەرێ بەردانا هورمونێ ئەکسیتوسین ئەوێ بەرهەم ئینانا شیری زێدەدکەت ، ژبەر ڤێ چەندێ دڤێت ئافرەت نە ترسیت لدەمێ ریدانا ڤان فشارا چونکی گەلەک د نورمالن 
.ئافرەت دشێت دەست ژ شیردانا سروشتی بەردەت بهەبوونا ئەگەرەکێ تەندروستی

نەخوشیا پشیکا مەترسیەکا زورا هەی ل سەر ئافرەتا ب دووگیان



ريكخراوا ئافرەت ژبو ژيانەكا ساخلەم تر (سه نته رێ وێ) ب هه ڤکاری دگەل رێڤەبەریا کاروبارێن خو پاراستنا ساخلەميێ وب پشتەڤانیا رێکخراوا GIZ رابوینە ب پێشکێش کرنا سمینارەکێ ل سەر نەخوشیا پشیکا کو ژ لایێ دکتور ئەکرەم محەمەد مستەفا تایبەتمەندێ ساخلەمیا زاروکاڤە هاتە پێشکێش كرن و باس ل ئەگەرێن ڤەگرتنێ و جاوانیا خو پارستنێ و جارەسەرکرنێ کر
دکتوری ئاماژە ب وێ ئێکێژی دا کو نەخوشیا پشیکا دهێتە هژمارتن ئێک ژ ئێشێن ڤەگر و باس ل جەوانیا ڤەگوهاستنا ڤێ نەخوشیێ کر
دەست کرنا پیساتیێا پشیکا د دەمێ پاقژکرن و شویشتنا وان –
خارنا کوشتێ خاڤ و نە کەلاندی –
ب کارئینانا ئا مان و کەرەستێن برینێ و کەرکرنا کوشتی ئەوێن باشی نەهاتینە پاقژکرن –

هەروەسا دیارکر کو نیشانێن نەخوشیا پشیکا وەک نیشانێن ئەنفلاوەنزایێنە و ل دەمێ ئەف نەخوشیە ل دەف ئافرەتا ب دووگیان پەیدابو دەمل دەست دێ زاروک ژبەر دەیکێ جیت، و ئەگەر زاروکێ وێ ما دێ بیتە ئەگەرێ پەیدابوونا گیروگرفتا پشتی ژدایکبونێ وەک گەهگرتن ، وەرمتنا مێلاکێ ، زەربونا رەنگێ پیستی ، هەوکرنا تورا چاڤی و کولبونێ
دکتۆری دیارژیکر کا جەوا دێ خو ژ ڤێ ئێشێ پارێزین
کارئینانا دەزگورکا دەمێ قەتکرنا گوشتێ خاڤ –
شویشتنا کەسکاتی و فێقی بەری خارنێ باشترە ئەگەر تیڤلێ ب سەرڤە ژی بهێتە هاڤێتن –
ب کارئینانا دەزگورک و بەردەڤکا ل دەمێ سەرەدەریکرنێ دگەل پشیکا –
ل دەمێ ئافرەتا خو ئامادەبکەت بو دوو گیانیێ و تایبەتی ئەوێن پشیکا بخودان دکەن دڤێت پشکنینێن بەرگریا توکسوپلازموز ناف خوینێ دا بکەن
پێدڤیە تەختێ هویرکرنا گوشتى جودا بیت ژ تەختێ هویرکرنا کەسکاتى –
پشتى پاقژکرنا باخچێ مال دەستێن خو باش ب ئاڤێ و سابونێ بشون –

و چارەسەری وەرگرتنا ڤان دەرمانا Pyrimethanmin و Suphadiazine یە



ئەو ج تشتن ئافرەت دڤێت بزانیت ل سەر پەنجەشێرا مەمکی



پەنجەشێرا مەمكى چێدبيت لدەمێ خانەيێن دناڤ شانەيێن سنگى دا ب شێوەيەكى نەيێ سروشتى گەشەپێدكەن و دشيانێن وێدايە كو بەلاڤەبيت بو دەرڤەى سينگى

جورێن پەنجەشێرا مەمكى ڤان بخوڤە دگريت   

پەنجەشێرا جوگەی ئەوا لجهێ (DCIS  ) و پەنجەشێرا (پلوكەيێ) ئەوا لجهێ ( LCIS )   كوژپەنجەشێرێت  نەيێن گازی  ئەوێت دسەر  كەنال يان پلوكەيێن مەمكى دا

پەنجەشێرا كەنالێ جوگەی يان پلوكەيى كو پەنجەشێرا گازی كودەسپێ دكەت ژكەنال يان پلوكەيێن مەمكى ودبيت بەلاڤەبيت دناڤ شانەيێن مەمكى دا

دبيت پەنجەشێرا مەمكى يا جوگەی ب سەرگرێيێن لمفاوى و مەمكى ل بنكەفشى دا بگريت (پەنجەشێرا مەمكى يا زويى) ودبيت بەلاڤەبيت بودەرڤەى مەمكى و بەشێن دى يێن لەش(پەنجەشێرا مەمكى يا ناڤنجى يان نەخوشيا بەلاڤەبوى ).نەخوشيا (پاجێت) ئەوا لسەرێ مەمكى جورەكێ دەگمەن يێ پەنجەشێرا مەمكى يە كوسەرێ مەمكى و دەوروبەرێت وى دگريت . پەنجەشێرا كولبونا مەمكى كو ئەوژى جورەكێ دەگمەنێ پەنجەشێرا مەمكى يە كو شێوێ مەمكى سور دكەت و كولبونەكا سور

پەنجەشێرا مەمكى بگەلەك شێوا دياردبيت بەلێ ياژهەميا پتر بشێوى كوتلەيى يان ستيربونا شانەيێن مەمكى دا , د دەمەكى دا باهرا پتر يا ڤان كوتلەيا نە دشێرپەنجەيينە , ئەگەر ئێك ژڤان شێوا تەل دەف خوديت ب زويترين دەم سەرەدانا دكتورا خوبكە

باهراپتر چارەسەريا پەنجەشێرا مەمكى بكومەكا رێكێن جياوازيێن نشتەگەرى و چارەسەريا كيميايێ چارەسەريا تيشكى دهێتەكرن,هندەك جاراچێدبيت چارەسەريا پەنجەشێرامەمكى بهێتەكرن برێكا چارەسەريا بيولوجى يان هورمونى

ب رێژەيەكا باش بوقورتال بون ژپەنجەشێرا مەمكى دهێتەكرن ئەگەر زووى  ب پەنجەشێرامەمكى هاتە ئاگەهداركرن ژبەرهندێ پێدڤيە كويا ئاگەهداربى ل سەرهەرگوهورينەكا ل مەمكى چێدبيت 



فوليك ئەسید — ژبو پاراستنێ ژ نەخوشیێن زکماکی

فولات جورەکە ژ جورێن ڤیتامین ب ھاریکاریێ دکەت ژبو پاراستنێ ژ نەخوشیێن زکماکیێن مەترسیدار ژبو مەژی و بربرا پشتێ. و دھێتە نیاسین بناڤێ فولیک ئەسید

تو پێتڤی ب 400 بو 800 میکروگراما ژ فولیک ئەسیدی دروژێدا بەری و بدرێژیا ماوێ دوو گیانیێ

ژێدەر: ورگرتنا حەپکێت فولک ئەسید،و ھەروسا کەسکاتیێن بەلگ و فێقیێن ترش و بەزالی و باقلێن ھشک کری ژێدەرێن سروشتی یێن باشن ژبو فولیک ئەسیدی

زێدەباری ھەلبژارتنا خارنێن ساخلەم، ڤیتامینێن روژانە یێن بەری زاروک بونێ بخو — و یا پێتڤیە سێ ھەیڤا بەری دوو گیانیێ دەست ب وەرگرتنا ڤیتامینا بکەی



مەترسیێن سورکا ئەلمانی سەر ئافرەتا ب دوو گیان

سورکا ئەلمانی یان روبیلا نەخوشیەکا ب مەترسی یە بو ئافرەتا ب دوو گیان و زاروکێ وێ . و ھەر کەسێ نە ھاتبیتە ڤاکسین کرن یێ د مەترسیێ دا کو توشی سورکا ئەلمانی ببیت. و ھەر چەندە ئەڤ نەخوشیە یا ھاتیە ژناڤ برن لپتریا وەلاتێن جیھانێ ، بەلێ دھێتە ڤەگوھاستن ژ کەسێن توشبوی بو وان کەسێن نە ھاتینە ڤاکسین کرن

و پتریا وان ژ گەشتێن نیڤ دەولەتی. پێتڤیە سەر ئافرەتان بھێنە ڤاکسین کرن ژ سورکا ئەلمانی  بەری دوو گیانیێ ، سورکا ئەلمانی دبیتە ئەگەر ژبو زیانێن مەترسیدار دەمێ دەیک لدەست پێکا دوو گیانیێ تووش دبیتێ ، تایبەت ل 12 حەفتیێن دەست پێکێ



ئێشا پشیکا



ئێشا پشیکا نەخوشیەکە چێدبیت ژ ئەگەرێ میکروبێ توکسوپلازما کو ئەڤ جورە میکروبە دھێتە دیتن دناڤ پیساتیا پشیکا و گوشتێ باش نەکەلاندی و ئاڤا پیس دا

نیشانێن وێ

ئێشانا ماسولکا

مەزنبونا لیمفە گرێیا

سەرئێش

بلندبوونا پلا گەرمیا لەشی

وەستیان

ئەگەر 

ریبریونا پیساتیا پشیکا

خارن و ڤەخارنا خارن و ئاڤا پیس

بکارئینانا کێرک یان تەختک یان یان ھەر ئامانەکێ پیس

خارنا فێقی و زەرزەواتێ نە شویشتی

چاندنا ئەندامەکی یان ڤەگوھاستنا خوینێ ژ کەسەکێ نە خوش

خو پاراستن 

ل بەرخوکرنا دەست گورکا ل دەمێ کارکرنێ ل باخچەێ و ریبریونا دەستێن تە دگەل ئاخێ –

خو بدە پاش ژ ڤەخارنا شیرێ نە کەلاندی –

نە خوارنا گوشتێ خاف و نە باش کەلاندی –

باش شویشتنا ئامانێن خوارنێ –

باش پاقژکرن و شویشتنا فێقی و زەرزەواتێ –



ڤايروسێ مەزنكەرێ خانا



ڤايروسەكێ بەربەلاڤێ نەيێ زيان بەخشە هندەك جاران ئەف ڤايروسە نەخوشيێن زكماكى بوزاروكى پەيدادكەت ئەگەر لدەمێ دوگيانيێ توشى ڤى ڤايروسى ببى

ڤايروسێ مەزنكەرێ خانا چيە ؟

ئەڤ ڤايروسە وەكى ڤايروسێ ( هربس)ە كودبيتە ئەگەرێ (پەقلكێن حشك) و (جدريا ئاڤێ

لدەمێ توشبوناتە بڤى ڤايروسى دێ ڤايروس مينيتە دناڤ لەشێ تەداهەمى ژيێ تە , گەلەك جاران سيستەمێ بەرگريا لەشێ تە كونترولاڤى ڤايروسى دكەت زوربەيا كەسێن توشبوى هەست پێناكەن.

چەوانيا بەلاڤبونا ڤى ڤايروسى

دبنچينەيێ دا ئەڤ ڤايروسە بەلاڤەدبيت برێكا پەيوەنديەكانزيك دگەل كەسێ توشبوى , دبيت بەلاڤەبيت برێكا شلەيێن لەشى وەكى : تف وخين وميز

ئەف نەخوشيە دهێتە ڤەگوهاستن بتنێ دەمێ يێ چالاك ئەڤەژى لدەمێ

ل دەسپێكێ بوئێكم جار تودێ ڤى ڤايروسى وەرگرى _ هەتا زاروك ل داينگەهێ بوئێكەمجار ڤى ڤايروسى وەردگرين

جارەكادى دێ ڤايروس هێتە چالاكرن چونكى ژبەر لاوازيا سيستەمێ بەرگريا تە يا لەشى

جارەكادى دێ ڤايروسى وەرگرى _جورەكێ جياواز بەلێ هەرژخێزانا  CMV

ئافرەتا دوگيان ژى دشێت ڤى ڤايروسێ چالاك ڤەگوهێزيتە  زاروكێ خويێ هێشتا نەبوى ( ئەڤەيە يا دهێتە نياسين بناڤێ   CMV  يێ زكماكى)

گەلەك جاران هيچ نيشانەيەكا وێ ديارنابيت گەلەك كەس دەمێ توشى ڤێ نەخوشيێ دبن نيشانێن وێ وەكى( پەرسيڤ )نە وئێكەم جار ڤان نشانا بخوڤە دگريت

زيدەبونا رێژا گەرميا لەشى ژ ٣٨ س يان پتر

ئێشانا ماسولكان

وەستيان

هەستكرن بنساخيێ

كولبونا گەريێ

وەرمينا حەفكێ

ئەگەر يا بدوگيان بى نيشانێ وەكى پەرسيڤێ لدەف تە پەيدابون سەرەدانا دكتورا خوبكە